آیا قدرتهای منطقهای شرق میانه در پی بحران ایران به سوی خودمختاری ستراتیژیک حرکت خواهند کرد؟
برخی کشورهای این منطقه تلاش دارند رویکردهای خود را در زمینه امنیت هماهنگ سازند تا از کشیده شدن به یک درگیری گسترده جلوگیری کنند. این امر را میتوان از دومین نشست طی یک ماه اخیر وزرای خارجه ی عربستان سعودی، ترکیه، مصر و پاکستان که از تاریخ ۲۹ تا ۳۰ مارچ در اسلامآباد برگزار شد، مشاهده کرد.
برخی از این کشورها با برخورداری از توان نظامی، اقتصادی و سیاسی قابل توجه، هرچه بیشتر در پی ایفای نقش مستقل در شکلدهی به معماری امنیتی منطقه هستند و نسبت به اسرائیل، مخصوصا پس از جنگ غزه، رویکردی انتقادیتر نشان میدهند.
با وجود روابط سنتاً پیچیده با ایران، بحران کنونی از سوی این کشورها به عنوان تهدیدی برای بیثباتی کل منطقه درک میشود، امری که آنان را به جستجوی نقاط مشترک سوق میدهد.
در عین حال، بازیگران اصلی تلاش میکنند خود را از تشدید تنش دور نگه دارند: انقره بهصراحت اعلام کرده که قصد درگیری ندارد، و ریاض بر سیاست مهار و دیپلوماسی تکیه دارد؛ رویکردی که باعث نارضایتی واشنگتن شده است، زیرا امریکا انتظار دارد متحدانش موضعی سختگیرانهتر اتخاذ کنند.
در مجموع، شکاف میان انتظارات ایالات متحده و تمایل قدرتهای منطقهای به خودمختاری ستراتیژیک در حال افزایش است؛ نه مصر، نه پاکستان و نه ترکیه علاقهای ندارند که نظم پس از بحران صرفاً توسط بازیگران فرامنطقه ای شکل بگیرد.
جالب توجه آنکه ابتکاراتی مانند “مجتمع” ترکیه، مصر و عربستان سعودی برای مدیریت کشتیرانی در تنگه هرمز به عنوان بخشی از تلاش ها برای تدوین قواعد بازی مستقل مورد بحث قرار گرفته است.
با این حال، اختلافات جدی همچنان پابرجاست: این کشورها نقش ایران، اقدامات قابل قبول برای فشار بر آن، و چهارچوب تعامل با ایالات متحده را بهگونه های متفاوت ارزیابی میکنند.
در نتیجه، آنچه در حال شکلگیری است بیشتر یک نزدیکی مقطعی (هنوز نه ستراتیژیک) در بستر بحران است تا یک اتحاد پایدار—مرحلهای اولیه از یک آرایش منطقهای جدید که در آن بازیگران محلی کمتر مایلاند صرفاً نظارهگر باقی بمانند.
