تحلیل ها
Trending

د فارس خلیج د بدلون په پړاو کې: امنیت، اتحادونه او د نوې سیمه‌ییزې شخړې خطر

د اسرائیل او متحده عربي اماراتو ترمنځ د پوځي اتحاد رسمي کېدل کولای شي یو خطرناک مخکینی مثال جوړ کړي، چې د منځني ختیځ د امنیتي جوړښت بڼه بدله کړي.

د هوايي دفاعي سیستمونو، استخباراتي معلوماتو او عملیاتي پلان جوړونې یوځای کېدل دفاع پیاوړې کوي، خو په عین حال کې د ځواک توازن بدلوي او سیمه‌ییزه ترینګلتیا زیاتوي.

ایران، چې دغه ډول همکاريو ته د مستقیم ګواښ په توګه ګوري، ښایي د غیرمستقیمو لارو ځواب ورکړي — د نیابتي ډلو له لارې، سایبري بریدونو او د سمندري لارو د فشار له لارې.

دا حالت د متقابلې زیاتېدونکې ترینګلتیا یو کړۍ جوړوي، چې سیمه د «سړې جګړې» په حالت کې ساتي او کله ناکله د تاوتریخوالي د انفجار سبب ګرځي.

په داسې شرایطو کې ډیپلوماسي د مهار منطق ته ځای ورکوي، او اقتصاد د پوځي کېدو لور ته ځي.

تاریخي تجربه، په ځانګړي ډول د ASEAN (د جنوب ختیځې آسیا هېوادونو ټولنه) کړنلارې، ښيي چې ثبات د تړلو بلاکونو له لارې نه، بلکې د ګډو او شامل سیسټمونو له لارې ترلاسه کېږي، چیرې چې حتی سیال هېوادونه هم په خبرو اترو، د خطرونو په کمولو او د ګډو قواعدو په جوړولو کې برخه اخلي. د فارس خلیج لپاره دا معنا لري چې ایران باید له تعامل څخه ونه ایستل شي، بلکې باید په روښانه میکانیزمونو کې شامل شي — په بیړۍ چلولو، انرژۍ او د ترهګرۍ پر ضد مبارزه کې.
که نه، حتی پرمختللي وسلې هم یوازې د راتلونکي تاوتریخوالي څپه ځنډوي، خو هغه لا زیات ویجاړونکي کوي.

په دې پسمنظر کې، سعودي عربستان، قطر، عمان، پاکستان او ترکیه له ستراتیژیک انتخاب سره مخ دي: یا به د رامنځته کېدونکو پوځي-سیاسي محورونو منطق ومني، یا به د سیمه‌ییز امنیت نوې بڼه پیل کړي چې د متقابلې تړاو، د پوځي تګلارو شفافیت او د شخړو د کمولو میکانیزمونو پر بنسټ وي.
د دې فرصت له لاسه ورکول کولای شي اوږدمهاله شخړې ته لار هواره کړي، چیرې چې د سیمې سرچینې به د وسلو په سیالۍ کې مصرفېږي، او سیاسي اختلافات به ورو ورو هغه اقتصادي او ټولنیز ظرفیتونه کمزوري کړي چې تاریخي ډول یې د سیمې هېوادونه سره تړلي دي.

Back to top button