د روسیې او طالبانو د نږدې کېدو، د ایران فکتور، او د افغانستان د راتلونکې امنیتي معمارۍ تحلیلي ارزونه
په داسې حال کې چې سیمه د ژورو جیوپولیټیکي بدلونونو، د ایران او اسراییل د کړکېچ، د امریکا او ناټو د نفوذ د بیا تعریف، او د منځنۍ آسیا د امنیتي اندېښنو له پراخېدو سره مخ ده، مسکو په تدریجي ډول له طالبانو سره خپل تعامل له محدودو دیپلوماتیکو اړیکو څخه د امنیتي او پوځي همکاریو تر کچې رسولی دی. د افغانستان د اوسنی حاکمیت د دفاع وزیر مولوي محمد یعقوب مجاهد سفر مسکو ته، او د روسیې د امنیت شورا له چارواکو سره یې لیدنې، د همدې تحول یوه مهمه نښه بلل کېږي.
دا سفر یوازې یو تشریفاتي حضور نه؛ بلکې د سیمې د ځواک توازن، د افغانستان د امنیتي راتلونکې، او د روسیې د ستراتیژیکو محاسباتو په اړه ژورې معناوې لري.
روسیه ولې طالبانو ته نږدې کېږي؟
روسیه له ۲۰۲۱ کال وروسته په تدریجي ډول دې پایلې ته رسېدلې چې طالبان، سره له دې چې لا هم نړیوال مشروعیت نه لري، په افغانستان کې یوازینی عملي قدرت دی. مسکو باور لري چې د طالبانو نسکورېدل به د داعش، فرامرزي سخت دریځو شبکو، او سیمهییزې بېثباتۍ لپاره زمینه برابره کړي.
د روسیې د امنیت شورا منشي سیرګئي شویګو په خپلو وروستیو څرګندونو کې ټینګار کړی چې:
• لویدیځ، په ځانګړي ډول امریکا او ناټو، د افغانستان د اوسني بحران اصلي مسوول دي؛
• د افغانستان کنګل شوې شتمنۍ باید ازادې شي
• او د امریکا یا ناټو هر ډول پوځي حضور په افغانستان یا ګاونډیو هېوادونو کې «د نه منلو وړ» دی.
دا دریځ د روسیې د اوږدمهالې ستراتیژۍ برخه ده؛ داسې ستراتیژي چې غواړي منځنۍ آسیا د لویدیځ له پوځي نفوذ څخه لیرې وساتي.
د طالبانو او روسیې پوځي-تخنیکي تړون
د روسیي سرچینو له مخې، د مسکو د امنیتي کنفرانس په څنډه کې د طالبانو او روسیې ترمنځ د پوځي-تخنیکي همکاریو یو تړون هم لاسلیک شوی دی. که څه هم د تړون جزئیات نه دي خپاره شوي، خو ګڼ شنونکي باور لري چې طالبان هڅه کوي:
• د وسلو او مهماتو کمښت جبران کړي
• د هوايي دفاع بنسټیز ظرفیت رامنځته کړي
• او د پاکستان پر وړاندې د احتمالي اوږدمهالې شخړې لپاره ځان چمتو کړي
د افغانستان د اوسني وضعیت په اړه روسي او سیمهییز تحلیلونه څرګندوي چې د طالبانو پوځي زیرمې د پاکستان سره د وروستیو سرحدي نښتو، داخلي امنیتي فشارونو، او تجهیزاتي ستونزو له امله تر فشار لاندې دي.
د پاکستان فکتور او د «ډیورنډ کرښې» کړکېچ
د افغانستان او پاکستان اړیکې د وروستیو میاشتو په اوږدو کې تر ټولو ترینګلي پړاو ته رسېدلې دي. د روسي او سیمهییزو شنونکو په باور:
• د طالبانو او پاکستان پوځ ترمنځ پر ډیورنډ کرښه څو سختې نښتې شوې؛
• طالبان د ځینو سرحدي سیمو کنټرول له لاسه ورکړی؛
• او اسلامآباد په افغانستان کې د نفوذ د ساتلو لپاره فشار زیات کړی.
په همدې حال کې، طالبان د پاکستان پر ضد اوږدمهاله تقابل ته بشپړ چمتو نه ښکاري، ځکه:
• د مهماتو کمښت لري
• اقتصادي بحران دوام لري
• او د داخلي اختلافاتو خطر مخ پر زیاتېدو دی
د ایران فاکتور؛ د ګډو دښمنانو روایت
د ایران د امنیت شورا د منشي مرستیال علي باقري په مسکو کې له ملا یعقوب سره په لیدنه کې امریکا او اسراییل «ګډ دښمنان» بللي دي. دا څرګندونې د دې ښکارندویي کوي چې تهران هڅه کوي طالبان د یوې پراخې سیمهییزې ضد لویدیځې معادلې برخه وګرځوي.
طالبانو هم د ایران پر وړاندې د امریکا او اسراییل د وروستیو اقداماتو په غبرګون کې له تهران سره «پیوستون» ښودلی دی. ملا یعقوب ټینګار کړی چې:
• د افغانستان خاوره به هېڅکله د ایران پر ضد ونه کارول شي؛
• او کابل دا موضوع «په وروستۍ جګړه کې ثابته کړې ده».
دغه دریځ د طالبانو د بهرني سیاست په تحول دلالت کوي؛ داسې سیاست چې اوس هڅه کوي له روسیې، ایران او چین سره هممهاله اړیکې ژورې کړي.
د روسیې لپاره لوی خطر؛ د افغانستان په احتمالی داخلي جګړه کې ښکېلتیا
سره له دې چې مسکو طالبان د «عملي شریک» په توګه مني، خو روسیه د یوې سترې معما سره مخ ده: که طالبان نظامي ملاتړ ترلاسه کړي، دا به:
• پاکستان حساس کړي
• د طالبانو مخالفې ډلې راوپاروي
• او روسیه د افغانستان د داخلي شخړې یوې خوا ته دروي
د روسیې د فدرالي امنیتي اداری (FSB) مشر الکساندر بورتنیکوف ادعا کړې چې د مقاومت جبهه او د آزادۍ جبهه د بریتانیا د استخباراتو په ملاتړ هڅه کوي د افغانستان په شمال کې نفوذ پراخ کړي.
دا لومړی ځل دی چې مسکو په دومره واضح ډول د طالبانو مخالفې ډلې د خپلو امنیتي اندېښنو برخه ګڼي. همدې مسئلې ګڼو څارونکو ته دا پیغام ورکړی چې روسیه په تدریجي ډول د طالبانو په ګټه سیاسي دریځ خپلوي.
آیا روسیه د طالبانو پر بقا اتکا کوي؟
د روسیې اوسنی سیاست تر ډېره د «کم ضرر» پر اصل ولاړ ښکاري. مسکو باور لري:…
…• داعش د سیمې لپاره تر ټولو بیړنی خطر دی؛
• او د طالبانو سقوط به منځنۍ آسیا بېثباته کړي.
خو دا محاسبه له خطره خالي نه ده.
شنونکي خبرداری ورکوي چې:
• طالبان له داخلي ټولنیز او سیاسي اختلافاتو سره مخ دي؛
• په ځینی ولایتونو کې نارضایتي مخ پر زیاتېدو ده؛
• او د پاکستان، ایران، چین، امریکا او روسیې ترمنځ د نفوذ سیالي کولای شي افغانستان یو ځل بیا د نیابتي رقابتونو ډګر کړي.
د امریکا احتمالي غبرګون
په مسکو کې د طالبانو او روسیې د نږدې کېدو تر شا یو مهم سوال د امریکا احتمالي غبرګون دی.
که واشنګټن:
• پر طالبانو اقتصادي فشار زیات کړي،
• بشري مرستې محدودې کړي،
• یا د بدیلو سیاسي او امنیتي شبکو ملاتړ پراخ کړي،
نو د طالبانو حکومت به له جدي مالي او امنیتي ستونزو سره مخ شي.
خو که امریکا د طالبانو له بشپړ سقوط څخه د مخنیوي لپاره خپل محدود تعامل وساتي، نو طالبان به هڅه وکړي د روسیې، چین، ایران او امریکا ترمنځ د توازن سیاست ته دوام ورکړي.
پایله
د ملا یعقوب د مسکو سفر یوازې یوه دیپلوماتیکه ناسته نه وه؛ دا د افغانستان د راتلونکې امنیتي نقشې، د روسیې د سیمهییزو محاسباتو، او د لویو قدرتونو د نوې سیالۍ یوه مهمه نښه ده.
روسیه اوس طالبان یوازې د یوې افراطي ډلې په توګه نه، بلکې د سیمې د امنیتي معادلې د یوه واقعیت په توګه ګوري. طالبان بیا هڅه کوي له همدې فرصت څخه د نړیوال انزوا د کمولو، د پوځي ملاتړ د ترلاسه کولو، او د خپل حاکمیت د تثبیت لپاره استفاده وکړي.
خو د افغانستان تجربه ښيي چې هر بهرنی قدرت چې د دې هېواد په داخلي توازن کې ژور ښکېل شوی، بالاخره له پیچلو او د نه اټکل وړ پایلو سره مخ شوی دی. مسکو اوس د یوې داسې لوبې په درشل کې ولاړ دی چې ګټه او خطر یې دواړه ډېر لوړ دي.
