-
اخبار
په بلخ کې د مېرمنو او ځوانانو ادبي هلې ځلې
بلخ د افغانستان په شمال کې لرغونی او له لومړي درجه ولایاتو څخه ګڼل کېږي، چې مرکز یې مزار شریف ښار دی. دغه ولایت د کابل شمال لوري ته د میمنې او پلخمري ښارونو تر منځ پروت دی. د بلخ ولایت شمال لوري ته تاجکستان او ازبکستان هېوادونه پراته دي، ختیځ ته یې کندز او سمنګان ولایتونه، لوېدیځ ته یې جوزجان ولایت او سوېل ته یې سرپل او سمنګان ولایتونه دي. بلخ د اداري وېش له مخې د مزارشریف ښار او حیرتان بندر سربېره ۱۴ ولسوالۍ لري. بلخ د افغانستان یو له هغو ولایاتو څخه شمېرل کېږي، چې نږدې ټول…
ادامهٔ این متن... -
چهره ها
استاد عبدالغفور برشنا ستارهٔ تابناک هنر
عبدالغفور برشنا در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی (۱۹۰۷میلادی) در شهر کهنهٔ کابل چشم به جهان گشود. وی فرزند سردار امیر محمد خان، نواسهٔ محمد علی خان و کواسهٔ پیر محمد خان (برادر امیر دوست محمد خان) بود. محمد علی خان، پدر کلان استاد برشنا، با بی بی فاطمه (بی بی فاطو جان – خواهر وزیر محمد اکبرخان و دختر امیردوست محمد خان) ازدواج نموده بود. بی بی فاطو جان، مادر کلان استاد برشنا، علاوه از صورت و سیرت حَسین، حُسن خط عالی داشت و خط نستعلیق و شکست را با ظرافت و هنر خاص می نوشت. استاد برشنا این استعداد…
ادامهٔ این متن... -
مقالات
د ارګ د ودانیو د معماري سبک او ځانګړتیاوې
امیر عبدالرحمن خان له پاچا کېدو له مخه یوه موده په مرکزي آسیا کې ژوند وکړ او د هغه ځای ودانۍ یې خوښېدې. ده د مرکزي آسیا په سبک د ودانیو او ماڼیو له جوړولو سره علاقه لرله. کله چې پاچا شو او د ارګ جوړولو پرېکړه یې وکړه، نو خپل هغه شوق یې پکې په پام کې ونیو. امیرعبدالرحمن خان غوښتل چې د ارګ او په نورو ځایونو کې، د ده د اوسېدو ودانۍ لکه د منځنۍ آسیا د هغه وخت ځینې شاهي ودانۍ ښکلې منظره ولري، په منځ کې یې لویې لویې ستنې ولاړې وي او دېوالونه او…
ادامهٔ این متن... -
چهره ها
حمیرا ملکیار سلجوقی، مظهر زن با فضیلت و اسوهٔ حسنه
میرمن حمیرا ملکیار سلجوقی زن اندیشمند، دانشمند، ادیب، شاعر و سناتور در مشرانو جرگهٔ افغانستان در زمان محمد ظاهر شاه، همسر فیلسوف، دانشمند، شاعر، نویسنده و عارف وارستهٔ افغانستان، علامه صلاح الدین سلجوقی، نمونهٔ یک انسان وارسته بود. حمیرا ملکیار در سال ۱۲۹۲ هجری شمسی در محلهٔ “ده افغانان” در شهر کابل دیده به جهان گشود. وی دوسال داشت که پدرش، عبدالاحمد خان ملکیار که از کارمندان دولت بود هدف اصابت مرمی بدکاران قرار گرفت و به شهادت رسید. مادرش که سینهٔ بی کینهٔ خود را سپر تفنگ دشمن ساخت، نیز در این حادثه جراحتِ شدید برداشت که تا پایانِ…
ادامهٔ این متن... -
سیاست و تاریخ
ریشه یابی کلمهٔ افغان در پرتو اسناد تاریخی
کلمهٔ افغان نظر به مطالعات زبانشناسی و دقت در متون کهن تاریخی یک کلمهٔ باستانیست. درحالیکه پشتونها مانند سایر اقوام کشور نظر به ماده چهارم قانون اساسی افغانستان «افغان» هستند، اما از نگاه علم ایتومالوجی Etymology (ریشه یابی و تحول زمانی ومکانی کلمات) کلمهٔ افغان را نمیتوان تنها به اقوام پشتون پیوند داد، زیرا این دو اسم خاص از نگاه ریشه یابی واستحالهٔ کلمات مخرج مشترک ندارند. بطور مثال کلمات بلهیکا ، بخدی ، باختر و بلخ با داشتن حروف «ب» و«خ » و گاهی «ل» شباهت ریشه ئی را ارائه میدارند، همینگونه کلمات همگون «هره ویتی» ، «هریوا» ،…
ادامهٔ این متن... -
چهره ها
تصاویر سخن میگویند!
چشم ما سالهاست که با این دو چشم زیبا آشناست، ولی ما هرگز به چادر دریدهٔ وی نگاه نکرده ام. عمرهاست که در ذهن من چشمان زیبا٫ ولی پریشان و وحشت زدهٔ وی با عالمی از درد، رنج، بدبختی و سراسیمه گی زن افغان پیوند خورده است. من در چشمان شفاف وی نگاهی به یک آیندهٔ مجهول و مبهم را دیده ام، آیندهٔ که واقعاً مجهول و مبهم ماند. هیچکس باور کرده نمیتواند که دختری با پر نشر ترین تصویر دنیا در طول عمر غمگین اش جای برای زیستن، نان برای خوردن و مرحم برای زخمهایش نداشته است. بتاریخ…
ادامهٔ این متن... -
زبان و ادبیات
نی! گپ از گپ تیر اس!
آن لحظه را تا حال خوب بخاطر دارم. لحظهٔ که ما هردوآرام – آرام از عقب کلکین اتاق به چمن سبزی که آنسوی کلکین بود نگاه میکردیم و از دیدن رنگ زمردین چمن در اواخر ماه دلو مات و مبهوت مانده بودیم. کبل های چمن همه به یک قد سرزده بودند و شعاع آفتاب رنگ هر سبزه را سبزتر از آنچه بود، جلوه میداد. بته هایی که رنگ شان نسبتاً سبزتر از چمن بود آهسته آهسته بطرف راست و چپ میشوریدند و خبر اینرا که این روز روشن آفتابی شمال سرد زمستانی را باخود دارد میرسانیدند. ناگهان صدای…
ادامهٔ این متن... -
پیام لمر
رسم و رواج های ناپسند
هما دختر زیبا و خوش بیان بود. یک دهن و هزار خنده داشت. اطرافیانش او را بسیار دوست داشتند. او خواستگاران زیاد داشت. پدر و مادر هما خیلی مهربان و مخالف رسم و رواج های پوسیده بودند. در هر جا و هر مجلس اطرافیان را به محبت و دوستی، صداقت و راستی زیستن دعوت می کردند. آنها به صفت انسانهای تحصیل کرده با درک و با احساس وظیفه خود می دانستند که اذهان اطرافیان را روشن بسازند و می گفتند٫ ما نباید بالای دختران خود چون حیوان قیمت گذاشته آنها را در بدل پول ، زمین و چند رأس حیوان…
ادامهٔ این متن... -
چهره ها
، سلګۍ ګبین یوه وړانګه له ختیځه تر لویدیځه
ښکلې پلازمینه د جګړې په اور کې سوځیده او د توغندیو باران له هرې خوا ورباندې وریده چې یوه روڼ آنده او ځوانه کورنۍ کې د یوې ښکلې لور د زیږیدو زیرۍ خپور شو. هغه نجلۍ چې د هیواد په ډیرو بدو ورځو کې د ژړا او دردونو په مینځ کې یی خپلې ښکلې سترګې پرانیستې سلګۍ ونومول شوه. سلګۍ یواځې څلور میاشتینۍ وه چې کورنۍ یې مجبوره شوه چې مهاجرت ته مخه کړي. له یو ښاره تر بل ښار او له یو هیواده تر بل هیواد بلاخره د هالند شاهي هیواد دوی ته خپلې وزرې پرانیستې او دوی…
ادامهٔ این متن... -
سیاست و تاریخ
بی بی مهرو٫ کابل،دوم جدی سال ۱۲۲۰ه ش
وزیر محمد اکبر خان فرزند امیردوست محمد خان در ۶۱۸۱ میلادی چشم به جهان گشود و قسمت زیاد زندگی اش در جنجال های سیاسی و نظامی سپری شد. در سال ۹۳۸۱م زمانی که انگلیس ها به افغانستان تجاوز و شاه شجاع را به قدرت رسانیدند، وزیراکبرخان به معیت پدرش امیردوست محمد خان به بخارا رفت. پس از مدت کوتاهی وزیرمحمد اکبر خان با جمعی عزم عودت به افغانستان را نمود اما بعد از زد و خورد با قشون امیر بخارا دستگیر و تا بهار ۰۴۸۱م محبوس ماند. پس از رهایی از بند وزیر محمد اکبرخان دوباره به وطن برگشت. در…
ادامهٔ این متن...
