زبان و ادبیات

کره‭ ‬پايبڼه

يو ژب- توکميز سپيناوی لمړۍ- ژبه له پراچۍ تر  پارسۍ دا څه هېښنده نه وه چې شپېته کاله وړاندې د (افغانستان ژبپوهنې اطلس) پروژې په پيلامه کې تر هغې روسته چې د (افغانستان د ژبو پلار) استاد مورگنستيرن په مشرتابه د اروپايي آريانپوهانو  پینځه کسيزې ډلې تر يو ښوؤنيز سیمينار روسته د ژبو او ادبياتو پوهنځي موږ د روستي کال څو روزلي زدياندان (محصلان) يې د کارونيز (تطبيقي) کار لپاره نجراو ته بوتلو. د (خارج درې) په زړه ولسوالۍ کې مو واړول. هلته په هواره پرته (افغانيه) کې، ښۍ خواته پښتانه، کيڼې خواته تاجيک، او د کابل خوا ته په…

روز ملنگ   و شب پلنگ

فرید‭ ‬شخص‭ ‬خائن‭ ‬وعوام‭ ‬فریبی‭ ‬بود‭. ‬ظاهر‭ ‬آرام‭ ‬ونرم‭ ‬او‭ ‬هزاران‭ ‬خانه‭ ‬و‭ ‬کاشانهٔ‭ ‬مردم‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬تباهی‭ ‬کشانده‭ ‬بود‭. ‬او‭ ‬در‭ ‬بین‭ ‬قوم،‭ ‬خویش‭ ‬و‭ ‬مردم‭ ‬محلهٔ‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬نیک‭ ‬نامی‭ ‬و‭ ‬امانت‭ ‬داری‭ ‬معروف‭ ‬بود‭. ‬یک‭ ‬عادت‭ ‬خراب‭ ‬که‭ ‬ما‭ ‬مردم‭ ‬داریم‭ ‬اینست‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬خود‭ ‬نمیپرسیم،‭ ‬که‭ ‬همین‭ ‬شخص‭ ‬کی‭ ‬و‭ ‬چیکاره‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬موتر‭ ‬های‭ ‬سیاه‭ ‬لکسس‭ ‬و‭ ‬فوررنر‭ ‬چکر‭ ‬می‭ ‬زند؟‭ ‬فقط‭ ‬یک‭ ‬آدم‭ ‬پولدار‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬دیدم‭ ‬بر‭ ‬دست‭ ‬و‭ ‬پایش‭ ‬بوسه‭ ‬زده‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬محرم‭ ‬خانه‭ ‬و‭ ‬زندگی‭ ‬خود‭ ‬می‭ ‬سازیم‭.‬ فرید‭ ‬چند‭ ‬بار‭ ‬به‭ ‬حج‭ ‬بیت‭ ‬الله‭ ‬رفته‭ ‬بود‭. ‬هر‭ ‬کدام‭…

شعری  برای   دو  هزار سال بعد از عصر   شاعر

شعری  برای   دو  هزار سال بعد از عصر   شاعر-نقبی به سوی نور

سخنی از پاولو‭ ‬کوهیلو

Pawlo Cohelo پاولو کوهیلو شاعر، درامه نویس، ممثل ژورنالیست و نویسندهٔ شهیر برازیلیست که بتاریخ ۲۴ اگست ۱۹۴۷م در شهر رودی جینیروی برازیل دیده به جهان گشود. وی بارها بعد از اینکه توسط والدین اش به شفاخانهٔ امراض روانی بستری میشد فرار کرده است. تا بلاخره به سن بیست ساله گی از آنجا مرخص گردید. پاولو به تقاضای پدر و مادر شامل پوهنځی قانون (Law School) شد ولی بعد از یکسال تحصیل را هم ترک نموده به مواد مخدره رو آورد و به سفر آغاز کرد. وی به ممالک مختلف امریکای جنوبی، امریکای شمالی و اروپایی یکی پی دیگر سفر…

گفتگوی لئو‭ ‬تولستوی با یک زن

 Lev Nikolayevich Tolstoy لئو تولستوی (Lev Nikolayevich Tolstoy) لئو تولستوی (Lev Nikolayevich Tolstoy) نویسندهٔ شهیر روس بتاریخ نهم سپتمبر سال  ۱۸۲۸م  در جنوب شهر توله (Tula) در ۲۰۰ کیلومتری جنوب شهر ماسکو در یک خانوادهٔ اشرافی زاده شد. وی مادرش را در دو سالگی و پدرش را در نه سالگی از دست داد و پس از آن سرپرست او عمه‌اش تاتیانا بود. او در سال ۱۸۴۴م در رشتهٔ زبان‌های شرقی در پوهنتون قازان ثبت نام نمود، وی بعد از سه سال تحصیل در آن به رشتهٔ حقوق تغیر مسلک داد  تا با کسب دانش وکالت به زندگی نابسامان ۳۵۰ نفر دهقان روزمزد، که…

دودیزوال‭ ‬يا‭ ‬نيم‭ ‬ولسي‭ ‬شعر‭ ‬د‭ ‬ولسي‭ ‬او‭ ‬نوي‭ ‬ازاد‭ ‬شعر‭ ‬پر‭ ‬وړاندې‭   ،‬پوهاند‭ ‬ډاکتر‭ ‬مجاور‭ ‬احمد‭ ‬زیار

نوی ليکدود:  ښول، ښونه، ښونځی، ښونکی، کېښودل، پرېښول، روسته، دويم، درېيم لمړی، کوشنی، يوازنی، يوازنۍ، پېنځه، پېنځلس، پېنځوس، پېنځه سوه، پېنځسوی، وربل، وربوی، وربشې!وږه، وسمهال، وسترمهال،… بې الفه کره راځي لار اولياره  په يوه مانا دي وو( بود)، ول (بودند…) د هرې دودیالۍ(مهذبې) ټولنې ادب ترهرڅه مخکې پر ګړني او لیکنې ادب وېشنه مومي. ګړنی (شفاهي)، ولسي یا وګړنی(فولکلوري) ادب د هرې ټولنې په هماغه لومړنیو بشپړتیايي پړاوونو پورې اړه لري چې لیک یې لا نه درلود. خو داسې استعدادونه پکې پيدا کېدل چې دغه ژبنی هنر وزېږوي او د نثر یا نظم په بڼه یې یو بل ته خوله…

نی! گپ از گپ تیر اس!

آن‭ ‬لحظه‭ ‬را‭ ‬تا‭ ‬حال‭ ‬خوب‭ ‬بخاطر‭ ‬دارم‭. ‬لحظهٔ‭ ‬که‭ ‬ما‭ ‬هردوآرام‭ – ‬آرام‭ ‬از‭ ‬عقب‭ ‬کلکین‭ ‬اتاق‭ ‬به‭ ‬چمن‭ ‬سبزی‭ ‬که‭ ‬‭ ‬آنسوی‭ ‬کلکین‭ ‬بود‭ ‬نگاه‭ ‬میکردیم‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬دیدن‭ ‬رنگ‭ ‬زمردین‭ ‬چمن‭ ‬در‭ ‬اواخر‭ ‬ماه‭ ‬دلو‭ ‬مات‭ ‬و‭ ‬مبهوت‭ ‬مانده‭ ‬بودیم‭. ‬کبل‭ ‬های‭ ‬چمن‭ ‬همه‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬قد‭ ‬سرزده‭ ‬بودند‭ ‬و‭ ‬شعاع‭ ‬آفتاب‭ ‬رنگ‭ ‬هر‭ ‬سبزه‭ ‬را‭ ‬سبزتر‭ ‬از‭ ‬آنچه‭ ‬بود،‭ ‬جلوه‭ ‬میداد‭. ‬بته‭ ‬هایی‭ ‬که‭ ‬رنگ‭ ‬شان‭ ‬نسبتاً‭ ‬سبزتر‭ ‬از‭ ‬چمن‭ ‬بود‭ ‬آهسته‭ ‬آهسته‭ ‬بطرف‭ ‬راست‭ ‬و‭ ‬چپ‭ ‬میشوریدند‭ ‬و‭ ‬خبر‭ ‬اینرا‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬روز‭ ‬روشن‭ ‬آفتابی‭ ‬شمال‭ ‬سرد‭ ‬زمستانی‭ ‬را‭ ‬باخود‭ ‬دارد‭ ‬میرسانیدند‭. ‬ ناگهان‭ ‬صدای‭…

بازی‭ ‬های‭ ‬سیاسی‭ ‬با‭ ‬هویت‭ ‬زبان

اقتباس از شمارهٔ سوم مجلهٔ لمر، سرطان سال ۱۴۰۰ هجری شمسی/جون ۲۰۲۱م دوکتور زمان ستانیزی، استاد الهیات و عرفان در پوهنتون مطالعات عالی پسِفیکا کلیفورنیا – ایالات متحدهٔ امریکا زندگئ نا آزموده به زنده بودنش نمی ارزد.                                                  سقراط حکیم ولی آزمون نباید بر باورهای نا بارور چنان بیافزاید که بر وجدان سنگینی کند. از دیر زمانی  بدینسو اصالتِ فرهنگِ سیاسی در افغانستان از تهدید تعصب رنج می کشد. شلاقهای ستمِ  رد یا قبول اینکه کی هستم یا کی نیستم پیوسته بر پیکر هویت ملی حواله می گردد. در کشوری که عوامفریبی پرمنفعت ترین تجارت است، هویت سازان از…